Kleurrijke karakters

september 2016

Warm, passievol rood, dat harten sneller laat kloppen

Je hebt mooie blauwe verf uitgezocht, een koele kleur, waarvan je hoopt dat het een rustgevende en kalmerende werking gaat hebben op je overactieve kinderen. Maar dan komt de schilder en verft alles…. rood. Warm, passievol rood, dat harten sneller laat kloppen en waarvan je vreest dat de gemoederen in je gezin alleen maar hoger zullen oplopen… Totaal anders dan je verwachtte en ook totaal anders dan je hebt afgesproken met de schilder! Maar de beste man lijkt geenszins van zijn stuk gebracht, en is zelfs erg trots op het resultaat. En, diep, in je hart moet je hem gelijk geven. ‘Ik betaal voor blauw, dus blauw zal het zijn.’

Wat doe je? Laat je je hart spreken en blijven de muren rood? Of denk je zakelijk en rationeel: ‘ik betaal voor blauw, dus blauw zal het zijn.’?

Iets dergelijks overkwam Sergej Sjtsjoekin, een Russische kunsthandelaar aan het begin van de 20e eeuw. Sjtsjoekin was een rustige, bescheiden, wat in zichzelf gekeerde zakenman. Hij had zijn voorkomen niet mee, was wat klein van stuk en stotterde. Maar wist hij vaak de kunstzaken naar zijn hand te zetten en was een succesvol kunsthandelaar. Misschien omdat hij zelf niet op de voorgrond trad en daarmee de kunstenaars in zijn omgeving een podium gaf. En veel kunstenaars houden wel van wat onverdeelde aandacht. Zo ook Henri Matisse.

Sjtsjoekin ontmoette hem in een salon in Parijs. Matisse was een kunstenaar die met zijn fel gekleurde schilderijen veel bekendheid kreeg. Hij en zijn collega’s werden ‘fauves’ genoemd, wat ‘wilde dieren’ betekent. Sjstjoekin was onder de indruk van het werk van deze forse, uitbundige man met zijn wilde baard. Hij luisterde graag naar zijn tirades over kunst die soms uren konden duren. Op een avond, na al flink wat borrels, wijdde Matisse luidruchtig uit over een schilderij waaraan hij bezig was. Hij had een groene kamer geschilderd, en was hierover niet tevreden geweest, en had de kleur groen vervangen voor blauw. Toen hij met een wild armgebaar per ongeluk de lege glazen van tafel stootte, besloot de waard dat het welletjes was en manoeuvreerde hem naar de deur. Sjtsjoekin was nieuwsgierig geworden naar dit nieuwste werk en Matisse nam hem mee naar zijn atelier. Matisse knipte de lampen aan die de grote ruimte verlichtten.

In zichzelf mompelend beende hij door zijn werkruimte, in de richting van een schildersezel op wieltjes, vlakbij het raam. Hij draaide de ezel zo, datSjtsjoekin goed zicht kreeg op het canvas. Blauw, blauw, blauw, krachtig ultramarijn blauw, en wat zachter kobaltblauw. Een gedekte blauwe tafel, tegen een achtergrond van blauw behang.

Sjstjoekin was overweldigd door de pracht van dit schilderij. De blauwe vlakken ….Hoe kon één kleur zoveel serene rust ten toon spreiden? De eenstemmigheid in het schilderij had een bijzondere kalmerende werking op hem. En resoluut, zonder te stotteren, zei hij: ‘Ik wil het van je kopen.’ Matisse, die gewend was aan een onderhandeling van minstens een halve dag, sputterde nog een beetje tegen. ‘Het is nog niet helemaal af, kom volgende maand maar terug dan praten we verder.’

En dat deed Sjtsjoekin. Ruim vier weken later stond hij vol verwachting weer op de stoep bij Monsieur Matisse, die hem uitbundig begroette. Het schilderij stond nu midden in het atelier, verborgen onder een grote zachte doek. Met een zwier trok hij het doek eraf en toonde het canvas aan Sergej. Sjtsjoekin werd stil, nog stiller dan normaal….hij kon zijn ogen niet geloven. De tafel, het behang, de stoel… Alles was rood!

Matisse was begonnen met het rood schilderen van de appels en had niet meer kunnen stoppen. Zoveel rood was er door een europees kunstenaar nog nooit in één schilderij gebruikt. Sjtsjoekin wist niet wat te doen, Zijn oren leken dicht te zitten, en als achter een venster hoorde hij Henri vragen, en? Wat vind je ervan? De berekenende kunsthandelaar dacht snel na, wat hij ervan vond? Hij vond het rood! Dat vond hij ervan! Maar Sjtsjoekin zou geen succesvolle handelaar zijn als hij zijn ongenoegen openlijk zou laten blijken. Hij wilde Matisse niet voor het hoofd stoten en het risico lopen dat de koop niet doorging.

Daarom antwoordde hij kort, met slechts één woord.Eén Russisch woord waarvan hij zeker wist dat Matisse het kende. ‘Mooi’ . Zei hij. En hij wikkelde het doek weer om het schilderij heen en verliet zo snel mogelijk het kunstenaarsatelier. Voordat Henri zich weer zou bedenken. En mijnheer Matisse? Die was tevreden. Een mooie prijs en een tevreden klant. Matisse had Sjtsjoekin duidelijk horen zeggen dat hij het ‘mooi’ vond….

Wat Matisse niet wist was dat in het russisch het woord voor ‘mooi’ hetzelfde is als het woord voor ‘rood’…